Tímamót í sögu síldarbæjarins


– Meira en 80 ára sögu fiskimjölsframleiðslu í Siglufirði er að ljúka
– Þórður G. Andersen verksmiðjustjóri hefur varið allri starfsævinni í verksmiðjunni, frá því hann byrjaði þar níu ára gamall

Peningalyktin heyrir nú sögunni til í Siglufirði. Stóra fiskimjölsverksmiðjan, sem er sú síðasta í þessum fyrrverandi helsta síldarbæ landsins, hefur verið seld til útlanda. Þar með lýkur meira en 80 ára sögu síldar- og loðnubræðslu á Siglufirði. Fyrsta fiskimjölsverksmiðjan var reist þar 1929. Brotthvarf verksmiðjunnar markar skil í sögu Siglufjarðar en mikil tímamót lífi Þórðar Georgs Andersen, verksmiðjustjóra. Hann hefur varið allri starfsævinni í verksmiðjunni og tengdum rekstri.

„Ég hef ekki unnið annars staðar síðan ég var níu ára,” sagði Þórður í samtali við Morgunblaðið. Þegar hann byrjaði á barnsaldri að vinna hjá Síldarverksmiðjum ríkisins (SR) rak fyrirtækið þrjár fiskimjölsverksmiðjur í Siglufirði. Mikilli síld var landað í bræðslu á síldarárunum og eins var unnið úr afskurði frá síldarplönunum. Þórður hóf störf sem sendill á rannsóknastofu SR og hljóp á milli verksmiðjanna og rannsóknastofunnar með sýni. Hann sagði að kannski hafi klíkuskapur ráðið því að hann fékk vinnuna.

„Annars var þetta ekki fyrsta árið sem maður byrjaði að vinna,” sagði Þórður, sem er fæddur árið 1950. „Maður byrjaði sex ára á síldarplönunum.” Þar lét hann síldarstúlkur fá tunnuhringi og var látinn pækla, það er að hella saltpækli á síldartunnur, og ýmislegt fleira. Mamma Þórðar vann um tíma á síldarplani en pabbi hans var rennismiður hjá SR.

Á yngri árum Þórðar veiddist síldin aðallega yfir sumarið fyrir Norðurlandi. Hann vann í sumarfríinu og var í skóla á veturna. Svo fór síldveiðin að teygjast meira fram á haustið. „Það var stundum fengið frí fyrir mig í skólanum þegar þannig stóð á,” sagði Þórður.

Síldarverksmiðjur SR á Siglufirði voru sameinaðar í eina stóra verksmiðju upp úr 1980, seinna sameinaðist SR svo Síldarvinnslunni á Neskaupstað (SVN) og hefur verksmiðjan verið rekin undir merkjum SVN um árabil.

Tæki verksmiðjunnar voru mikið endurnýjuð 1985 og aftur var gagnger endurnýjun 1999. Þá voru m.a. settir upp nýir mjölþurrkarar sem gerðu kleift að framleiða verðmeira LT-mjöl. Tæki verksmiðjunnar sem sett voru upp 1999 eru ekki mikið notuð, að sögn Þórðar. Hún hefur ekki verið gangsett síðan 12. mars 2005 að síðustu vaktinni var slitið klukkan 19.30 eftir bræðslu á loðnu.

Verksmiðjan er knúin svartolíu og brenndi 70-80 tonnum af olíu á sólarhring þegar allt var í gangi. Þórður kvaðst hafa lagt metnað sinn í að hafa allt hreint og fínt enda er verksmiðjunni vel við haldið, allt mjög snyrtilegt og tækin fægð og strokin.

„Það þýðir ekkert annað, þetta er matvælaframleiðsla,” sagði Þórður

Var fjölmennur vinnustaður

Undir það síðasta unnu 15-16 manns í verksmiðjunni sem þá var orðin sjálfvirk að stórum hluta. Í byrjun unnu þar miklu fleiri.

„Hér voru allt upp í 600 manns á vöktum á stríðsárunum,” sagði Þórður. „Þegar ég byrjaði gætu hafa verið um 100 manns á vöktum.” En hvernig tilfinningu vekur það að vinnustaður manns í meira en hálfa öld heyri brátt sögunni til?

„Ja, hún er svolítið skrítin. En maður er búinn að sætta sig við þetta fyrir þónokkru síðan. Það má segja að maður hafi séð í hvað stefndi,” sagði Þórður. Hann sagði ekkert hafa verið rætt um hvað yrði gert við verksmiðjuhúsin sem eru gríðarstór. Þurrkarahúsið var byggt 1999 en verksmiðjuhúsið 1946 og soðstöðin var byggð 1985. Mjölskemman, sem er frá 1946, er ein meira en 6.200 fermetra stór.

Þórður segist ekki hafa hugmynd um hvað tæki við hjá honum. Hann verður þó ekki alveg iðjulaus því hann hefur rekið gistihús á Siglufirði meðfram verksmiðjustjórninni. Undanfarið hefur hann verið að endurnýja gistihúsið.

Þótt verksmiðjan fari verður ýmislegt eftir í bænum sem minnir á forna frægð síldarbræðslu á Siglufirði. Síldarminjasafnið hefur fengið ýmsa muni úr gömlu síldarverksmiðjunum sem menn vildu ekki láta fara forgörðum.
Hráefnið skortir

Tæki og búnaður úr fiskimjölsverksmiðju Síldarvinnslunnar (SVN) á Siglufirði hefur verið seldur til spánsks fyrirtækis. Gert er ráð fyrir að kaupendurnir sæki hann í vor eða sumar. Þeir ætla að nota tækin í mjölverksmiðjum á Spáni og í Venesúela. Kaupendurnir reka þrjár mjölverksmiðjur á Spáni sem framleiða aðallega kjötmjöl úr kjúklingaúrgangi.

Gengið var frá kaupunum fyrr í þessum mánuði. Gunnþór Ingvason, framkvæmdastjóri SVN, sagði að kaupendur hefðu óskað eftir því að söluverðið yrði trúnaðarmál. Hann sagði að verksmiðjan væri mjög öflug og gæti unnið úr um 1.500 tonnum af hráefni á sólarhring.

„En það er sama hvað afköstin eru mikil og verksmiðjan góð – ef hún fær ekki hráefni þá er hún ekki til neins,” sagði Gunnþór. Hann sagði að mjölverksmiðjur SVN sem eftir eru í landinu nægðu fyrirtækinu vel og rúmlega það.

„Við áætlum á þessu ári rúmlega 80.000 tonn inn í þessar verksmiðjur okkar. Við tókum 420.000 tonn í gegnum verksmiðjurnar árið 2002. Þetta er einfalt reikningsdæmi. Við horfum nú fram á að þurfa að leggja uppsjávarveiðiskipum í einhverja mánuði á þessu ári. Það hefur ekki sést svona hörmung, eins og stefnir í á þessu ári í uppsjávargeiranum, í 10-15 ár.”

 

[Þetta viðtal birtist upphaflega í Morgunblaðinu 22. janúar 2011, á bls. 22. Endurbirt með leyfi. Myndir eru þó mun fleiri hér.]

Myndir: Sigurður Ægisson | sae@sae.is
Texti: Guðni Einarsson | gudni@mbl.is


SIGLFIRÐINGUR.IS | Sími: 899 0278 | Netfang: sae@sae.is