Sigurður Ægisson: Um kirkjur í Siglufirði


Að því er fornar heimildir segja yfirgaf Þormóður rammi Haraldsson Noreg vegna ófriðar og landleysis, sigldi yfir hafið með fólk sitt og búfénað, uppgötvaði svo fyrir miðju Norðurlandi óbyggðan fjörð og settist þar að. Hann reisti bú á nesi við mynni fjarðarins, Siglunesi, og átti þar heima. Landnám hans náði þó yfir Siglufjörð allan og Héðinsfjörð. Talið er líklegt að þetta hafi gerst nálægt árinu 900.

Um upphaf kristni hér er þó fátt vitað. En hitt er kunnugt, að Siglunes var í meira en 600 ár miðstöð Siglufjarðarbyggða; þar var aðalkirkja og þingstaður allra íbúa Sigluneshrepps hins forna. Í máldagasafni Auðuns Þorbergssonar hins rauða, biskups á Hólum, sem er frá 1318, er Sigluneskirkja ekki nefnd. Ekki heldur í máldögum Péturs Nikulássonar biskups, frá árinu 1394. En árið 1422 er hún örugglega risin.

Árið 1574 er þess farið á leit við yfirvöld að aðalkirkjan verði flutt af Siglunesi og inn í fjörð, eflaust vegna stækkandi byggðar þar. En það var ekki leyft fyrr en árið 1614. Þá var nýtt kirkjuhús reist á Hvanneyri sem eftir það var miðstöð hreppsins, Hvanneyrarhrepps, og þar stóðu næstu kirkjur öld fram af öld eða allt til ársins 1890 þegar byggð var kirkja á öðrum stað, niðri á Þormóðseyri. Um það leyti voru 319 manns í Hvanneyrarhreppi og þar af 72 í kauptúninu.

En nú fóru í hönd miklir breytingatímar í Siglufirði; fiskiþorp var í mótun. Um aldamótin 1900 voru íbúarnir orðnir rúmlega 400 talsins og þremur árum síðar, árið 1903, hófst síldarævintýrið margumtalaða.

Þegar kirkjan hafði staðið á Þormóðseyri í tvo áratugi, eða til 1910, voru íbúar hreppsins orðnir nær 700, hafði sumsé fjölgað um rúman helming. Mönnum varð því ljóst að hún, jafn lítil og hún var, gæti engan veginn fyllilega þjónað hlutverki sínu. Var því ákveðið að reisa nýja kirkju sem tæki mið af fólksfjölguninni og 20. maí árið 1916 var kirkjubyggingarsjóður formlega stofnaður. Hann efldist og styrktist á næstu árum.

Er fram í sótti var nokkuð rætt um hvar búa ætti nýju kirkjunni stað. Sumir vildu að hún yrði reist á grunni þeirrar eldri, á Eyrinni, en vegna þess að á því svæði var nú búið að reisa íbúðarhús og barnaskóla, sem óneitanlega þrengdi að eða króaði hana inni og gerði það að verkum að nær útilokað væri að byggja þar svo mikið hús sem þyrfti að vera, töldu aðrir skynsamlegra að koma henni fyrir annars staðar. Lyktir málsins urðu þær að ákveðið var að reisa hið nýja guðshús á Jónstúni, beint upp af Aðalgötunni. Arkitekt var ráðinn Arne Finsen, danskur að ætt en þá starfandi í Reykjavík, og er upphafleg teikning af kirkjunni dagsett 29. júní 1929. Hinn 30. mars 1930 lagði sóknarnefnd blessun þar yfir og á fundi 28. september það ár var ákveðið að bjóða verkið út. Sex tilboð bárust, eitt frá Akureyri, annað úr Reykjavík og fjögur úr Siglufirði. Var ákveðið að ganga að tilboði Jóns og Einars á Akureyri og verksamningar undirritaðir í febrúarlok 1931.

Tveimur og hálfum mánuði síðar, föstudaginn 16. maí, var svo byrjað að grafa fyrir húsinu og 29. júlí var steypuvinnu lokið á veggjum og lofti og ráðist í að steypa turninn. Hinn 15. ágúst 1931 var hornsteinninn lagður með viðhöfn en þá var kirkjan nær fokheld. Veturinn 1931?1932 var hún fullsmíðuð og í lok júlí 1932 var altarið komið á sinn stað og eins prédikunarstóll, skírnarfontur (gerður af Ríkarði Jónssyni myndskera) og bekkir. Þegar svo Jón Helgason biskup vígði musterið, 28. ágúst 1932, voru liðnir rúmir 15 mánuðir frá því byggingarframkvæmdir hófust. Var þarna risin stærsta kirkja á Íslandi í þá daga, að Kristskirkju í Landakoti undanskilinni, sem hafði verið byggð 1929.

Siglufjarðarkirkja er um 35 metra löng og 12 metra breið. Hún tekur um 400 manns í sæti. Turninn er um 30 metra hár og tvær miklar klukkur þar (sú meiri um 900 kíló að þyngd, að sögn) eru gjöf frá Sparisjóði Siglufjarðar, 1932.

Skipslíkan hangandi úr lofti sunnanmegin er gjöf arkitektsins og fjölskyldu hans og afhent á vígsludegi. Er þar á ferðinni ævagamall norður-evrópskur siður; fleyið táknar alheimskirkjuna, sem er hið trausta far okkar á siglingu um mislyndan veraldarsjóinn, til ákvörðunarstaðarins á himnum. Mesta prýði kirkjunnar, altaristaflan, er máluð af Gunnlaugi Blöndal og var afhjúpuð 5. september 1937. Steindir gluggar eru eftir listakonuna Marie Katzgrau, settir í kirkjuskipið 1974. Fjórir veglegir stólar í kór eru útskornir af Hirti Ármannssyni, tveir þeirra gefnir 1975 og hinir nokkru síðar.

Glæsilegt safnaðarheimili var tekið í notkun á kirkjuloftinu 1982 en Gagnfræðaskóli Siglufjarðar hafði tekið þar til starfa 13. október 1934 og haft aðsetur í 23 ár. Þar inn af var til ársins 2005 gamalt, fótstigið orgel í eigu kirkjunnar en á það mun sr. Bjarni Þorsteinsson hafa samið hátíðarsöngvana. Það var síðan lánað niður í Þjóðlagasetur og er einn af helstu dýrgripum þess. Núverandi orgel er 24 radda hljóðfæri, smíðað í Aquincum-verksmiðjunum í Búdapest í Ungverjalandi og sett upp og vígt 25. ágúst 1996.

Alls hafa níu sóknarprestar þjónað við núverandi kirkju. Þeir eru eftirtaldir: sr. Bjarni Þorsteinsson (1888?1935), sr. Óskar J. Þorláksson (1935?1951), sr. Kristján Róbertsson (þjónaði tvisvar, 1951?1954 og 1968?1971), sr. Ragnar Fjalar Lárusson (1955?1967), sr. Rögnvaldur Finnbogason (1971?1973), sr. Birgir Ásgeirsson (1973?1976), sr. Vigfús Þór Árnason (1976?1989), sr. Bragi J. Ingibergsson (1989?2001) og sr. Sigurður Ægisson (2001?).

 

Ljósmyndir: Höfundur ókunnur.
Yfirlitskort: Ólafur Valsson.
Texti: Sigurður Ægisson.


SIGLFIRÐINGUR.IS | Sími: 899 0278 | Netfang: sae@sae.is