Gústi kominn í brons


Stytta af Gústa guðsmanni, hinum landsþekkta fiskimanni og kristniboða, var afhjúpuð á Ráðhústorgi á Siglufirði laugardaginn 13. október síðastliðinn að viðstöddu fjölmenni. Það var Sigurvin, áhugamannafélag um minningu Gústa guðsmanns, sem fyrir þessu stóð og var Ragnhildur Stefánsdóttir listamaður og myndhöggvari í Reykjavík fengin til verksins og hefur leyst það afar vel af hendi. Styttan var steypt í brons í Þýskalandi.

Aðalgefendur eru Birkir Baldvinsson athafnamaður og Siglfirðingur, Páll Samúelsson athafnamaður og Siglfirðingur, Guðmundur Kristjánsson í Brimi, útgerðarmaður, og sjómenn og Siglfirðingar heima og að heiman, auk þess sem sveitarfélagið Fjallabyggð lagði til undirstöðu og bekki.

Fór um allan heiminn

Gústi, sem hét fullu nafni Guðmundur Ágúst Gíslason, fæddist í Hvammi í Dýrafirði 29. ágúst árið 1897. Móðir hans deyr 19. maí 1899 og er honum þá komið í fóstur til móðursystur sinnar í Hnífsdal og eiginmanns hennar. Þar er hann til 1905, að þau flytjast inn á Ísafjörð. Gústi elst upp vestra, frelsast árið 1910 og gerist sjómaður og er víða um land á bátum og skipum. Hinn 15. september 1923 fer hann siglandi til útlanda í fyrsta sinn, veikist illa og er komið undir læknishendur á Ítalíu og í Skotlandi. Við þessa reynslu eflist trú hans mjög. Eftir tveggja mánaða sjúkrahúslegu fer hann á norskt flutningaskip og siglir m.a. til Argentínu og víðar um heim og er eftir það á ýmsum fleyjum, litlum og stærri, ytra.

Hann er í stýrimannaskóla í Noregi, líklega veturinn 1924–1925. Hann verður fyrir opinberun, e.t.v. árið 1926, er þá á skútu í útlöndum, og fer eftir það upp til Íslands. Hann er á Biblíuskóla í Fjellhaug í Noregi vorið 1929 og flytur upp úr því til Siglufjarðar og býr þar að mestu til æviloka.

Sumarið 1949 kaupir hann litla trillu, gefur henni nafnið Sigurvin og fer í útgerð með almættinu og notar andvirði veiðinnar til að styrkja fátæk börn um allan heim til náms, og styðja jafnframt við kristniboð á veraldarvísu. Sjálfur bjó hann við þröngan kost.

Hann var mikið hraustmenni og þótti góður sjómaður, og notaði iðulega segl ef hægt var.

Á sunnudögum og líka á öðrum dögum, þegar hann ekki komst í róður, prédikaði hann á torginu í miðbænum, bara til að halda sér við, að eigin sögn. Um 1950 er þegar farið að kalla hann Gústa Guðsmann vegna þessa alls.

Svona líða árin.

Handskrifaðar ritningargreinar á litla miða, sem hann deildi út á meðal vegfarenda og annarra, tengjast þessu og margt fleira, ekki síst velvilji hans í garð barna og ungmenna og barátta hans við kommúnismann.

Lengsta viðtal frá upphafi

Árið 1977 er vélin í bátnum ónýt og farið líka. Upp úr því er Sigurvin tekinn á land og gefinn til varðveislu. Gústi dvelur síðustu æviárin á öldrunardeild sjúkrahúss bæjarins. Hann lést á Siglufirði 12. mars 1985.

Um 1990 tóku menn upp þann sið að leggja blóm á leiði hans, um viku á undan Síldarævintýri og Pæjumóti, til að biðja kristniboðann um gott veður, enda orðinn helgur maður í augum margra Siglfirðinga. Í byrjun 21. aldar var þetta enn við lýði.

Báturinn var lagfærður í byrjun 10. áratugar 20. aldar og hefur frá árinu 2004 verið geymdur í einni bygginga Síldarminjasafns Íslands, Bátahúsinu. Þar er jafnframt að finna tréskúlptúr af Gústa í fullri stærð, eftir siglfirsku listakonuna Aðalheiði S. Eysteinsdóttur; hann var gefinn safninu árið 2004. Aukinheldur er þar að finna kvartil, sem hefur það að markmiði að safna peningum handa fátækum börnum í útlöndum. Láta margir fé af hendi rakna á göngu sinni um húsakynnin. Í lok hvers árs er kúturinn svo tæmdur og féð lagt inn á reikning ABC barnahjálpar.

Morgunblaðið kom við sögu í lífi Gústa því eftir að viðtalsgrein Árna Johnsen við hann 11. september 1977 birtist má segja að Gústi hafi orðið landsþekktur. Mun þetta hafa verið lengsta viðtalsgrein sem birst hafði í Morgunblaðinu til þess tíma, upp á rúmar fimm blaðsíður, auk þess sem minnst var á hann á forsíðu. Árið 1965 hafði líka birst ítarlegt viðtal í jólablaði Alþýðublaðsins, sem markaði upphafið að segja má. Ólafur Ragnarsson, síðar bókaútgefandi, tók það. Lag Gylfa Ægissonar, sumarið 1985, gerði svo útslagið.

Ævisaga Gústa er væntanleg á næsta ári.

Mynd: Steingrímur Kristinsson.
Texti: Sigurður Ægisson | sae@sae.is.
Fylgja: Úr Morgunblaðinu í dag.

image_print

SIGLFIRÐINGUR.IS | Sími: 899 0278 | Netfang: sae@sae.is