Blysin á brúninni


Í gær unnu menn að því að koma fyrir ljósum á brún
Hvanneyrarskálarinnar, ásamt ártölunum 2010 og 2011, og um miðjan dag
var því lokið. Þennan sið má rekja allt aftur til ársins 1947, en það
var samt ekki fyrr en árið 1953 að fyrsta ártalið var myndað.

Í þá daga voru notaðir logandi kyndlar.

Í bókinni Siglfirskir söguþættir (1997) er að finna grein eftir Þ. Ragnar Jónasson (1913-2003) sem nefnist ?Blysin á brúninni? og er sagan þar rakin í ítarlegu máli. Ekki er úr vegi að rifja hana upp núna, í tilefni komandi jóla og áramóta. En hún er svofelld:

Blysin á brúninni

Það vakti mikla eftirtekt og ánægju
bæjarbúa á Siglufirði þegar í fyrsta sinn voru tendruð blys á brún
Hvanneyrarskálar, á þrettándanum árið 1947. Í dagbókum lögreglunnar á
Siglufirði 6. janúar það ár er bókað eftirfarandi: ?Klukkan 20.45 var
kveikt á blysum upp á Hvanneyrarskálarbarminum og náðu blysin upp í
hlíðar báðum megin við Hvanneyrarskálina. Blysin voru samtals 35, auk
allmargra smærri blysa í hlíðinni neðan við Hvanneyrarskálina.
Starfsmenn úr S. R. útbjuggu blysin.?

Einn af þeim sem störfuðu við gerð og
uppsetningu blysanna, Halldór Bjarnason járnsmiður hjá Síldarverksmiðjum
ríkisins, rifjaði upp haustið 1996 hvernig að þessu var staðið og
sagðist honum svo frá: ?Blysstangirnar voru um einn metri á lengd og
voru vafðar með tjöruhampi og striga og síðan vættar í hráolíu. Margir
tóku þátt í því að búa til blysin, en það fór fram í húsakynnum
verksmiðjanna, og einnig við það að koma þeim fyrir í fjallinu. Aðeins
var hægt að komast með blysin í bíl út að prestssetrinu á Hvanneyri, en
síðan þurfti að bera þau upp bratta hlíðina sunnan við Hvanneyrarána.
Blysin voru síðan sett í röð, eftir frambrún Hvanneyrarskálarinnar, með
jöfnu millibili. Hver maður átti að sjá um fimm blys og kveikja á þeim
þegar merki var gefið. Það gerðu allir í einu.?

Halldór segir að Guðmundur Einarsson
vélstjóri hjá Síldarverksmiðjum ríkisins hafi átt hugmyndina að þessu,
eins og fram kemur í Siglfirðingi 17. janúar 1956. Þar segir einnig: ?Hann sá um útbúnað blysanna og fékk í fyrstu nokkra yngri menn úr
skíðafélögunum til að koma þeim upp á brúnina og staðsetja þau. Síðan
var kveikt á blysunum það seint, að á öllum lifði yfir áramótin.?

Næst voru blys tendruð á brún
Hvanneyrarskálar á gamlársdag 1947, eins og sjá má á bókun í dagbók
lögreglunnar: ?Starfsmenn S. R. kveiktu á 48 blysum og flugeldum upp á
Hvanneyrarskálarbrún.? Þessum sið var síðan við haldið um hver áramót.

Í blaðinu Ísafold og Vörður 6. janúar
1953 segir svo: ?Á vegum skíðafélaganna á Siglufirði hafði verið komið
fyrir fjölda blysa í Hvanneyrarskál, þannig að fremmri brún skálarinnar
var þakin blysum frá norðri til suðurs. Um kvöldið var svo kveikt á
öllum blysunum samtímis. Laust fyrir miðnætti kom önnur ljósadýrð litlu
sunnar í fjallinu beint upp af bænum og þar kom ártalið 1953. Svo kyrrt
var, að kerti loguðu úti, hvar sem var í bænum.?

Þetta var í fyrsta sinn sem logandi
ártal var sett með kyndlum í fjallið ofan við bæinn, undir syðsta
Gimbraklettinum. Um það sáu nokkrir ungir menn og var Ragnar Páll
Einarsson listmálari foringi fyrir þeim hópi, svo sem frá er greint í
Hellunni árið 1991. Þetta var mjög skemmtileg viðbót við
ljósaskreytingarnar sem áður voru komnar. Þessir ungu menn héldu þessum
sið um fimm áramót. Síðar settu Skíðafélagsmenn ártalið neðan við ljósin
á Hvanneyrarskálarbrún.

Í blaðinu Siglfirðingi 21. janúar 1963
er eftirfarandi: ?Skíðafélag Siglufjarðar, Skíðaborg, sá um
áramótaskreytingarnar í Hvanneyrarskál og fjallshlíðinni fyrir ofan
bæinn, með líku sniði og verið hefur. Að þessu sinnu var lýsing
skálarinnar og ártalið raflýst, sem er einsdæmi hérlendis, og var hið
fegursta. Siglufjarðarkaupstaður veitir félaginu fjárhagslegan stuðning í
þessari lofsverðu viðleitni, sem um langt árabil hefur gert Siglufjörð
öðrum bæjum sérstæðari í áramótaskreytingum.?

Eftir að raflýsing var tekin í notkun í
stað tjörublysa, var hægt að láta ljósin standa lengur. Þá var byrjað
að lýsa það ártal sem var fyrir áramótin. En kl. 24 á gamlárskvöld var
síðasta tölustaf í ártalinu breytt svo, að nýja ártalið myndaðist.

Upphafsmönnum og forgöngumönnum
þessara framkvæmda, svo og öllum þeim sem starfað hafa að þessu verki,
ber að þakka fyrir framtakið og þennan mikla ánægjuauka fyrir bæjarbúa í
svartasta skammdeginu. Þeir lögðu á sig mikla fyrirhöfn og erfiði,
sérstaklega á meðan notuð voru tjörublys. Þetta er mikil bæjarprýði og
talið ómissandi að dómi allra í bænum. Mun þetta hafa verið einsdæmi á
landinu, að minnsta kosti í upphafi. 

Hér má svo líta nokkrar myndir frá því í gær.

Kl. 11.55.

Kl. 11.56.

Kl. 13.13.

Kl. 15.49.

Kl. 23.35.

Kl. 23.43.

Myndir og inngangstexti: Sigurður Ægisson | sae@sae.is

Ívitnuð grein: Þ. Ragnar Jónasson. Úr bókinni Siglfirskir
söguþættir
. Útgefandi:
Vaka-Helgafell, 1997.


SIGLFIRÐINGUR.IS | Sími: 899 0278 | Netfang: sae@sae.is